MBA

Master of Business Administration


  MBAمدل آمریکایى آموزش مدیریت است. تقریبا اواخر قرن 19 و اوایل قرن 20 شکل گرفت و مخفف Master of Business Administeration است. BA را در ایران مدیریت بازرگانى مى گوییم که سال هاست که در کشور وجود دارد. تفاوتى که با رشته هاى دیگر دارد این است که MBA  یک رشتة‌علمى نیست. یعنى درصد عمدة کسانى که این رشته را مى خوانند نمى خواهند کار تحقیقى بکنند. بلکه هدفشان این است که مهارت هاى مدیریتى خودشان را افزایش دهند. فرقش با کارشناسى ارشد هاى دیگر این است که رساله ندارد. به طور کلى این رشته حالت تحقیقى ندارد و تنها توسعه مهارت است. و کارى که مى کند این است که اگر فردى که متخصص است و مى خواهد مدیر شود لازم را به او آموزش مى دهد. مثل حسابدارى ، بازاریابى ، اقتصاد، کامپیوتر و ... MBA در  آمریکا شکل گرفت. به این ترتیب که بعد از جنگ جهانى دوم که تقاضا براى مدیرهاى خیلى حرفه اى بالا رفت. مهندسانى که در صنعت کار مى کردند مهارتهاى جدیدى براى مدیریت لازم داشتند. در حال حاضر طبق آخرین آمار000/60 نفر فارغ التحصیل MBA هستند. تا اوایل دهة 60 کشورهاى دیگر دنیا  MBA نداشتند و شروع به ایجاد و گشترش این رشته کردند. بعد از آمریکا ، انگلستان اولین کشورى بود که MBA را ایجاد کرد.

الان رشد MBA در آمریکا متوقف شده ولى در آسیاى شرقى و در کشورهاى در حال توسعه رشد خوبى دارد. در دهة 90 ناگهان رشد فارغ التحصیلان MBA زیاد شد. البته اخیرا از نظر آموزش رقباى دیگرى هم پیدا کرده. مثلا افراد را در داخل شرکت کاملا متناسب با نیازهاى شرکتشان آموزش مى دهند. بحث آموزش از راه دور هم باز یک رقیب MBA است. کسانى که MBA مى باشند وارد عرصه مدیریت مى شوند و در سطوح مختلف مثل مدیر تولید یا بازاریاب یا مدیر مالى مشغول به کار مى شوند یا نهایتا مدیر عامل شرکت مى شوند. گروه دوم که شاید 9/9 درصد از فارغ التحصیلان MBA هستند وارد کار مشاوره مى شوند. برخى در شرکت هاى مشاورة مدیریت (در ایران مثل سازمان مدیریت صنعتى) کار مى کنند و گروهى به عنوان کارشناس مثلا تحلیل گر مالى  یا تحلیل گر بازار یا متخصص نیروى انسانى در سازمان ها کار مى کنند بدون اینکه وارد کار اجرایى شوند. گروه سوم که درصد کمى هستند ممکن است ادامة تحصیل بدهند و دکترا دریافت کنند و استاد شوند. رویکردى کنونى دنیا، رویکرد کار آفرینى است به این معنا که ما باید فارغ التحصیلان MBA را تشویق کنیم تا خودشان کسب و کار راه بیاندازند.

کسانى که در کار تجارت بوده و مدیر هستند، بعد از مطالعه MBA احساس مى کنند مهارتشان بیشتر شده است. حقوق کسانى که MBA خوانده اند در آمریکا 5/3 برابر کسانى است که با همان تحصیلات و سن در موقعیت هاى دیگرى کار مى کنند. این است که حقوق MBA رشد بیشترى مى کنند و مى توانند بهتر در سازمان ارتقا پیدا کنند یا یاد مى گیرند که بهتر پول دربیاورند. وقتى MBA مى خوانیم یاد مى گیریم که چگونه باید ارتباط برقرار کنیم یا چگونه باید یک مسئله را حل کنیم. با پیچیدگى ها و سیاست ها در داخل یک سازمان آشنا مى شویم. این مباحث به هرحال به کسى که در سازمان به عنوان کارمند کار مى کند خیلى کمک مى کند که رشد موثرى داشته باشد.


طبق آمارى که گرفتم فارغ التحصیلان MBA الآن 4 تا 5 برابر رشته هاى دیگر درآمد دارند. الآن یک فارغ التحصیل MBA تقریبا بین ساعتى 3500 تومان تا 30000 تومان دستمزد دارد. الآن بازار کار جالبى دارد ولى اگر فارغ التحصیل زیاد شود این درآمد کم مى شود، ولى به هرحال تجربه دنیا این است که کسانى که MBA مى خوانند درآمدشان بالا است.



 

گرایش هاى MBA در دنیا و ایران چیست؟

MBA در طیفى از حوزه هاى عملیاتى تا حوزه هاى تجارى گسترده مى شود. در ایران چیزى که به نام MBA درس داده مى شود با خارج کمى فرق دارد. در ایران گرایش هایى مثل مدیریت تکنولوژى و مدیریت اطلاعات و عملیات داریم که جایش در دانشکده هاى صنایع است. در آمریکا MBA به تجارت گرایش دارد. مهم ترین تمرکز آن روى بازاریابى و کارآفرینى است. و در کنار آنها گرایش منابع انسانى و سازماندهى است، MBA در ایران به آن طیف عملیاتى نزدیکتر است و در حوزه هاى مالى و بازاریابى ضعیف است.

به معنى دقیق رشته هایى مثل مدیریت بازرگانى و مدیریت صنعتى سال هاست در ایران وجود دارد. سازمان مدیریت صنعتى حدود 12ـ10 سال پیش که MBA اجرایى را راه اندازى کرد اولین جرقه MBA بود. هرچند قبل از انقلاب یک دورة خیلى خوب MBA در مدرسه عالى مطالعات مدیریتى داشتیم که الآن دانشگاه امام صادق شده است ، چند شرکت بزرگ بخش خصوصى با همکارى دانشگاه هاروارد آنجا را راه انداخته بودند. و یکى دو دانشگاه دیگر هم داشتند این کار را مى کردند که ادامه پیدا نکرد. آنجا تقریبا 4 دوره فارغ التحصیل خیلى خوب داشت که اکنون آدم هاى برجسته اى در مدیریت هستند. بعد از آن دوره MBA نداشتیم تا در دهة 70 که سازمان مدیریت صنعتى مدیریت اجرایى را با گرایش هایى مختلف مثل مدیریت شهرى و بیمارستانى پایه گذارى کرد. کلمه MBA را عملا دانشگاه شریف معمول کرد.  MBAیکى از پرطرفدارترین و پر سود ترین رشته هاى تحصیلى است و براى تحصیل در آن شما با هر مدرک لیسانسى مى توانید در آزمون هاى مربوطه ثبت نام کنید. 

رشته MBA به دلیل تفاوت هاى ماهیتى از ظاهر آسان و جذابى نسبت به سایر رشته هاى برخوردار است ولى در عمل براى موفقیت در کنکور و تحصیل در آن نیازمند توانمندى هاى هوشى و ذاتى خواهید بود که مى تواند تضمین کننده موفقیت یا شکست شما در این رشته باشد.


هدف از فراگیرى MBA

بگذارید این موضوع را با مثالى باز کنیم. شما حتما با نام آقاى قلمچى دارنده بزرگترین مرکز آموزش کنکور آشنا هستید. قلمچى تا ده سال پیش یک دبیر ساده ریاضى و فیزیک بود که گاهى اوقات در ساعات فراغت از مدرسه به تدریس خصوصى مى پرداخت اما امروز با در آمد سالانه حدود 4 میلیارد تومان یکى از مشهورترین و پر درامد ترین افراد ایران است که نحوه درآمدش هم کاملا آشکار است و اتفاقا مردم با میل و رقبت حاضر هستند به موسسه او پول بپردازند سوالى که مطرح مى شود این است که چطور این اتفاق مى افتد ؟چرا از میان این همه دبیر فقط یک نفر مى تواند تا این حد موفق عمل کند؟در واقع کار MBA همین است ام بى اى به شما به عنوان یک فرد عادى در هر تخصص و دانشى امکان مى دهد تا ذهن خود را متوجه خلاء ها , نیازها, شکاف ها و کمبودهاى بازار کنید و بر اساس تکنیک ها و تاکتیک هایى که بازار و کسب و کار شما مى طلبد بهترین راه براى توسعه کسب و کار خود را پیدا کنید و سهم خود را از بازار افزایش دهید. مثالهایى ایرانى و خارجى از این دست بسیار هستند هایدا بزرگترین Fast food زنجیره اى در ابتدا فقط یک ساندویچى ساده بود اما از همان ابتدا ایده اى بزرگ بود و یا ebay یک سایت معمولى بود ولى هم اکنون یکى از پر سود ترین سایت هاى اینترنتى دنیاست.

MBA تا حد کمى به شما مى آموزد که در ایجاد یا توسعه یک کسب و کار چگونه اولین باشید اما تا حد بسیارى به شما یاد مى دهد چگونه در کسب و کار خود و در بازار رقابتى بهترین باشید.

  

بازار کار MBA

اگر به بازار کار MBA در ایران نظر بى افکنیم ایران حداقل تا 10 سال آینده نیازمند متخصصین این رشته خواهد بود این پیش بینى با توجه به تراکم زیاد مهاجرت فارغ التحصیلان این رشته از کشور براى کار یا ادامه تحصیل در خارج کشور و نیاز شدید سازمان هاى بزرگ و اقتصادى  و شرکت هاى دولتى و خصوصى که تعدادشان کم هم نیست بسیار با وسواس صورت گرفته است.

اما بازار کار MBA در خارج از کشور نیز از جایگاه مطلوبى برخوردار است و کشورهاى آمریکا و کانادا در جذب متخصصین این رشته درنگ نمى کنند. از خاطر نبرید که بسیارى از دانشجویان این رشته از همان ابتداى تحصیل دعوت به کار مى شوند.

ادامه تحصیل در MBA

براى ادامه تحصیل در مقطع دکتراى MBA باید از ایران خارج شوید و در یکى از دانشگاههاى معتبر آمریکایى, کانادایى, استرالیا ، مالزی و هند به تحصیل بپردازید.

زمینه هاى فعالیت فارغ التحصیلان MBA

فارغ التحصیلان این دوره با فراگیرى دانش و فنون مدیریت قادر خواهند بود در زمینه هاى ذیل فعالیت نمایند:

اداره امور واحدهاى ستادى سازمانهاى تولیدى و اجتماعى در جهت کمک به مدیران این سازمانها براى اداره مؤثرتر سازمانهاى خود

اداره و راهبرى مؤثر و کارآمد یک سازمان یا یک بخش تخصصى از آن نظیر بخش هاى تولید، تحقیق و توسعه، مالى، فروش، پرسنلى و اطلاعات

ایجاد تحول در یک بخش تخصصى سازمان با تجدید تشکیلات، رویه ها و شیوه هاى ادارى آن بخش

کارآفرینى در یک سازمان براى شروع فعالیت هاى جدید یا ایجاد و اداره سازمانهاى جدید

طراحى تحول در کل یک سازمان و رهبرى و هدایت تحولات کلى بعد از کسب تجربیات مدیریتى

اگر به بازار کار MBA در ایران نظر بیافکنیم ایران حداقل تا 10 سال آینده نیازمند متخصصین این رشته خواهد بود . این پیش بینى با توجه به تراکم زیاد مهاجرت فارغ التحصیلان این رشته از کشور براى کار یا ادامه تحصیل در خارج کشور و نیاز شدید سازمان هاى بزرگ و اقتصادى و شرکت هاى دولتى و خصوصى که تعدادشان کم هم نیست بسیار با وسواس صورت گرفته است

اما بازار کار MBA در خارج از کشور نیز از جایگاه مطلوبى برخوردار است و کشور هاى آمریکا و کانادا در جذب متخصصین این رشته درنگ نمى کنند. از خاطر نبرید که بسیارى از دانشجویان این رشته از همان ابتداى تحصیل دعوت به کار مى شوند

کسانى که داراى مدرک MBA مى باشند وارد عرصه مدیریت مى شوند و در سطوح مختلف مثل مدیر تولید یا بازاریاب یا مدیر مالى مشغول به کار مى شوند یا نهایتا مدیر عامل شرکت مى شوند. گروه دوم وارد کار مشاوره مى شوند. برخى در شرکت هاى مشاورة مدیریت (در ایران مثل سازمان مدیریت صنعتى) کار مى کنند و گروهى به عنوان کارشناس مثلا تحلیلگر مالى یا تحلیلگر بازار یا متخصص نیروى انسانى بدون اینکه وارد کار اجرایى شوند ، در سازمانها کار مى کنند. گروه سوم که درصد کمى هستند ممکن است ادامة تحصیل بدهند و دکترا دریافت کنند و استاد شوند. رویکردى کنونى دنیا، رویکرد کار آفرینى است به این معنا که ما باید فارغ التحصیلان MBA را تشویق کنیم تا خودشان کسب و کار راه بیاندازند.

 

ضرورت و اهمیت MBA


توسعه کشور و ارتقاء استاندارد زندگى در آن مستلزم بهبود و ارتقاء کیفیت مدیریت در سازمانهاى اقتصادى و اجتماعى است. با بهبود مدیریت است که میتوان بهره ورى را افزایش داد و از ظرفیت ها و امکانات موجود کالا و خدمات بیشترى را تولید نمود و ظرفیت هاى زیادترى را بوجود آورد.

 

بهبود مدیریت نیز مستلزم آگاهى و تسلط به دانش مدیریت است. امروزه مدیریت به عنوان یکى از شاخه هاى معرفت بشرى پیشرفت زیادى نموده است و آموزش و تحقیق در زمینه آن گسترش فراوانى یافته است . باتوجه به اهمیت مدیریت در رشد و ارتقاء سازمانها و جوامع، نظامهاى آموزش عالى کشورها آموزش و تحقیق در حوزه مدیریت را از نظر کیفى و کمى به سرعت توسعه داده اند.

 

یکى از زمینه هاى بارز توسعه آموزش مدیریت ایجاد رشته کارشناسى ارشد مدیریت سازمان (MBA) در کشورهاى مختلف جهان است. این رشته به سرعت نخست در امریکا و کشورهاى صنعتى و سپس در کشورهاى در حال توسعه موفق، گسترش یافته است .

 

همانطوریکه قبلا" ذکر شد، فارغ التحصیلان دوره هاى کارشناسى و مخصوصا" فارغ التحصیلان دوره هاى فنى و مهندسى وارد این دوره شده و در یک آموزش فشرده و پرکار به فراگیرى دانش و فنون مدیریت مى پردازند. ترکیب دانش تخصصى دوره کارشناسى و آگاهى و تسلط به دانش و فنون مدیریت در دوره کارشناسى ارشد، از فارغ التحصیلان این دوره مدیران کارآمد و مؤثرى میسازد که در افزایش کارآئى و رشد سازمانهاى اقتصادى - اجتماعى تأثیر بسزایى دارند. به خاطر کسب همین توانائى هاست که در سه دهه اخیر دوره هاى MBA در کشورهاى مختلف جهان به سرعت گسترش یافته و تنها در کشور آمریکا حدود 700 موسسه آموزش عالى دوره MBA ارائه میدهند.

 

اگر مى خواهید خود را قانع کنید که چرا باید MBA را انتخاب کنید، کار دشوارى نخواهید داشت. جایگاه MBA در دنیاى امروز امکان ادامه تحصیل در برترین دانشگاههاى داخل و خارج را در اختیار شما قرار خواهد داد. در صورتى که زمینه شغلى مد نظر شما باشد، با توجه به اینکه این رشته بسیار نوپاست و با استقبال شدید سازمانها نیز مواجه شده است مى توان بازار کار بکر و دست نخورده اى براى آن در نظر داشت، هرچند در آمریکا على رغم سابقه 80 ساله هنوز بازار کار بسیار وسیعى در اختیار فارغ التحصیلان قرار دارد. در ایران نیز آمارهاى فعلى نشان از تضمین شغل در آینده دارد. MBA قابلیتهاى شما را وراى تخصصى که اکنون دارید توسعه خواهد داد و شما را به شخصى مبدل خواهد کرد که هیچ سازمانى قادرنخواهد بود به راحتى از روى تخصص شما عبور کند . این نکته که قادر هستید MBA را به عنوان رشته دوم همراه با رشته اصلى خود امتحان دهید نیز قابل توجه است. هرچند MBA ارزشى وراى رشته هاى تخصصى و فنى در دنیاى امروز دارد

 

 

چه کسانی برای این رشته اقدام نکنند

- اگر از ثروت خوشتان نمی آید

- اگر روحیه رهبری ندارید و نمی خواهید به دست آورید و می خواهید همیشه پیرو باشید.

- اگر فکر می کنید موفق شدن یا ثروتمند شدن شانسی است.

- اگر از شهرت خوشتان نمی آید و یا قدرت ریسک معقول ندارید.

 

- اگر فکر می کنید نمی توان بدون سرمایه و نفوذ یک شرکت بزرگ به وجود آورد.

و اگر باروحیه ای متواضع حاضر به تلاش برای رسیدن به اهداف متعالی نیستید بهتر است در رشته دیگری ادامه تحصیل دهید